สิทธิของคนไทยในต่างแดนกับการเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร

ด้วยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550   และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2550  ได้ให้สิทธิแก่คนไทยในต่างแดน ลงคะแนนเสียงเลือกตั้งสมาชิกผู้แทนราษฏร ( สส.)  และสมาชิกวุฒิสภา ( สว.)  โดยกำหนดหลักเกณฑ์สำคัญไว้ 2 ประการ คือ

• คุณสมบัติของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง มีดังนี้
  • มีสัญชาติไทย หากได้สัญชาติไทยโดยการแปลงสัญชาติ ต้องได้สัญชาติไทยมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี
  • มีอายุไม่ต่ำกว่า 18 ปีบริบูรณ์ในวันที่ 1 มกราคม ของปีที่มีการเลือกตั้ง
  • มีชื่ออยู่ในทะเบียนในเขตการเลือกตั้งมาแล้วไม่น้อยกว่า 90 วันนับถึงวันเลือกตั้ง
• จะต้องมีชื่อปรากฏในบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรโดยการ
  • ยื่นคำร้องขอเป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรกับสถานทูตหรือสถานกงสุลในเขตที่ตนพำนักอยู่ โดยกรอกข้อความในแบบคำร้องขอลงทะเบียนเป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร พร้อมกับยื่นหลักฐานประกอบยืนยันว่าเป็นคนไทย คือ บัตรประจำตัวประชาชนไทย หรือสำเนาทะเบียนบ้านในประเทศไทย หรือหนังสือเดินทางไทย อย่างใดอย่างหนึ่ง

เมื่อได้ยื่นคำร้องแล้ว จะต้องรอฟังผลการตรวจสอบจากฝ่ายทะเบียนของไทยว่าเป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้งหรือไม่   และอยู่ในเขตเลือกตั้งใด  โดยขอตรวจสอบบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรได้ที่สถานทูต หรือสถานกงสุลที่ยื่นคำร้องไว้
อนึ่ง เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ผู้ที่อยู่ห่างไกลจากที่ทำการสถานทูต หรือสถานกงสุล ผู้ประสงค์จะยื่นคำร้อง สามารถติดต่อยื่นคำร้องทางไปรษณีย์ได้ โดยติดต่อแจ้งรายละเอียดที่อยู่เพื่อให้จัดส่งแบบคำร้องฯ ไปให้ทางไปรษณีย์ เมื่อกรอกข้อความในแบบคำร้องครบถ้วนแล้ว ให้ส่งกลับทางไปรษณีย์ พร้อมกับหลักฐานประกอบ หรือจะมอบฉันทะให้ผู้อื่นไปยื่นแทนก็ได้

ในกรณีที่ผู้มีสิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร มีการย้ายถิ่นไปอยู่ยังประเทศอื่น หรือกลับภูมิลำเนาประเทศไทยเป็นถาวร ผู้มีสิทธิฯ จะต้องกรอกข้อความใน แบบคำร้องขอถอนชื่อออกจากทะเบียนผู้มีสิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร เพื่อขอไปใช้สิทธิในประเทศใหม่ หรือในประเทศไทย โดยเขียนเป็นจดหมาย หรือหนังสือ ส่ง / มอบต่อสถานทูตหรือสถานกงสุลที่มีรายชื่อปรากฏอยู่ เพื่อจะได้ถอนชื่อจากบัญชีเดิม แล้วย้ายไปใส่ในบัญชีถิ่นใหม่ของผู้มีสิทธิ

สำหรับผู้ที่เคยลงทะเบียนขอใช้สิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรไว้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2543 เป็นต้นมา การลงทะเบียนขอใช้สิทธิเลือกตั้งได้ถูกยกเลิกโดยประกาศคณะปฏิรูปการปกครองฯ เมื่อวันที่ 19 กันยายน 2549 จึงมีผลทำให้ฐานข้อมูลผู้มีสิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรที่ได้ลงทะเบียนไว้ในการเลือกตั้งที่ผ่านมาถูกยกเลิกและสิ้นสภาพการใช้บังคับ หากประสงค์จะขอใช้สิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร จะต้องแจ้งความประสงค์ขอลงทะเบียนเพื่อใช้สิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรใหม่อีกครั้ง